Drone cứu hộ thiên tai: năng lực vận hành phải được chứng minh bằng nguồn

Góc nhìn của Bình UAV cho Ban chỉ huy PCTT, UBND địa phương và đội ứng cứu cần đưa drone vào quy trình thực tế.

Vì sao tôi viết thận trọng hơn về PCTT

Trong cứu hộ thiên tai, một câu viết quá tay có thể làm người đọc hiểu rằng drone thay thế được lực lượng cứu hộ, hoặc rằng một đội có thiết bị là đã có năng lực. Tôi không muốn viết như vậy.

Từ Rào Trăng 3 năm 2020 đến các hoạt động được báo chí/social ghi nhận trong năm 2025, điều tôi học được là: drone có thể giúp rất nhiều, nhưng chỉ khi được đặt vào một quy trình có chỉ huy, có phân quyền, có người đọc dữ liệu và có đội mặt đất xác minh.

Vì vậy, các proof tôi dùng cho PCTT được chia rõ:

• Kinh nghiệm cá nhân: Rào Trăng 3, nơi tôi tham gia hỗ trợ với drone thermal trong bối cảnh sạt lở.
• Nguồn báo chí/social public: Video Pháp Luật về hoạt động tiếp sức vùng lũ Bắc Giang; Nhân Dân và Thanh Niên về nhóm Ứng cứu 3 miền hỗ trợ Phú Yên cũ/Đắk Lắk; bài social 115DRONE về SAR Phú Yên.
• Framework tư vấn: các mô hình SOP, cấu hình thiết bị, checklist và drill cần được kiểm chứng tại hiện trường trước khi gọi là năng lực đã triển khai.

Drone giúp gì trong thiên tai

Drone không “cứu hộ thay con người”. Drone tạo thêm một lớp thông tin nhanh để người chỉ huy quyết định.

Trinh sát vùng nguy hiểm. Khi đường bộ bị chia cắt, sạt lở còn tiếp diễn hoặc nước lũ chưa rút, drone có thể bay trước để quan sát tình trạng đường, cầu, mái nhà, dòng chảy và khu vực có nguy cơ.

Tạo ảnh/bản đồ cho điều phối. Ảnh trên cao giúp nhiều lực lượng cùng nhìn một bối cảnh, thay vì mỗi nhóm báo cáo bằng điện thoại riêng lẻ. Với khu vực rộng, photogrammetry hoặc ảnh trực giao có thể hỗ trợ đánh giá thiệt hại sau sự cố.

Hỗ trợ logistics trong điều kiện phù hợp. Báo Nhân Dân ghi nhận nhóm dùng drone nông nghiệp chở tối đa khoảng 50kg nhu yếu phẩm mỗi chuyến vào vùng bị chia cắt. Đây là proof tốt cho năng lực chuyển đổi công năng thiết bị, nhưng không nên mặc định mọi địa hình đều áp dụng được.

Phun khử khuẩn sau lũ. Thanh Niên ghi nhận nhóm quay lại vùng lũ Phú Yên cũ/Đắk Lắk để phun khử khuẩn bằng drone theo dung dịch do y tế địa phương chuẩn bị. Đây là bài học về giai đoạn sau cứu trợ: khi nước rút, rủi ro vệ sinh môi trường vẫn còn.

Những điều không nên claim nếu chưa có nguồn

Tôi không dùng các claim dạng “đã xử lý X vụ”, “đào tạo miễn phí X ngày”, “tăng hiệu quả Y%”, “đảm bảo tìm thấy nạn nhân”, hoặc “một cấu hình áp dụng cho mọi tỉnh” nếu chưa có nguồn công khai, biên bản nghiệm thu hoặc xác nhận từ đơn vị phụ trách.

Lý do rất đơn giản: niềm tin không đến từ việc nói lớn hơn. Niềm tin đến từ việc nói đúng phạm vi.

Với PCTT, phạm vi đúng thường là:

• Case nào do Bình cá nhân tham gia.
• Case nào do 115DRONE thực hiện.
• Case nào do nhóm Ứng cứu 3 miền hoặc đối tác cộng đồng thực hiện.
• Case nào có báo chí/social public.
• Case nào chỉ nên ghi là kinh nghiệm nội bộ.

Lộ trình triển khai tôi thường đề xuất

1. Đọc lại sự cố gần nhất. Trước khi mua drone, hãy hỏi: sự cố gần nhất bị chậm ở đâu? Không có ảnh? Không có đường vào? Không biết điểm dân bị cô lập? Hay có drone nhưng không ai đủ tự tin bay?

2. Tách kịch bản. PCTT không phải một use case. Ít nhất có trinh sát, đánh giá thiệt hại, hỗ trợ logistics, phun khử khuẩn, truyền dữ liệu về chỉ huy và lưu trữ hồ sơ sau sự cố.

3. Chọn thiết bị theo SOP. M30T/M400 phù hợp trinh sát và thermal; drone nông nghiệp có thể phù hợp logistics hoặc phun khử khuẩn trong điều kiện nhất định; Dock chỉ có ý nghĩa khi có vị trí cố định và quy trình vận hành dài hạn.

4. Drill trước khi cần thật. Nếu đội chỉ bay demo khi trời đẹp, đội chưa có năng lực PCTT. Drill phải có gió, mưa nhẹ, ánh sáng yếu, liên lạc yếu, áp lực thời gian và tình huống phải dừng bay.

5. Gắn dữ liệu với chỉ huy. Drone bay xong mà dữ liệu không đến được người ra quyết định thì vẫn là một chuyến bay đẹp, chưa phải năng lực vận hành.

Bước tiếp theo

Nếu đơn vị của anh chị đang cân nhắc dùng drone cho PCTT, tôi thường bắt đầu bằng một buổi đọc bối cảnh: địa hình, sự cố gần nhất, năng lực đội hiện tại, thiết bị đã có, ràng buộc pháp lý và cách dữ liệu sẽ đi vào trung tâm chỉ huy.

Trang năng lực của tôi có danh sách proof đã gắn nguồn tại /nang-luc. Đây là nơi tôi muốn người đọc kiểm tra trước khi trao đổi sâu hơn.