Kinh tế tầm thấp -- Việt Nam ở đâu trong cuộc chơi 2030?

Bài viết này dành cho lãnh đạo Bộ KH&CN, giám đốc tập đoàn nông nghiệp và năng lượng đang lập kế hoạch chiến lược 5 năm, và nhà đầu tư đang tìm kiếm thesis trong thị trường deep-tech Việt Nam. Việt Nam có 36 tháng để định vị trong kinh tế tầm thấp -- sau đó, khoảng cách với các nước đi trước sẽ quá lớn để thu hẹp.

Kinh tế tầm thấp là gì?

Kinh tế tầm thấp -- Low Altitude Economy (LAE) -- là tổng thể các hoạt động kinh tế diễn ra trong vùng không phận dưới 1.000 mét so với mực đất, bao gồm drone thương mại, eVTOL (máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng), giao thông đô thị trên không, và hệ thống quản lý không phận tầm thấp (U-Space/UTM).

Trung Quốc là nước đầu tiên đưa khái niệm này vào chính sách quốc gia -- Quốc vụ viện Trung Quốc công nhận LAE là "động lực tăng trưởng kinh tế mới" năm 2023. Thị trường LAE toàn cầu được dự báo đạt 1 nghìn tỷ USD vào 2035 theo nhiều báo cáo phân tích ngành.

4 cấu phần của kinh tế tầm thấp

Cấu phần 1 -- Drone nông nghiệp và công nghiệp: Phun thuốc, mapping, inspection, giám sát rừng. Đây là cấu phần Việt Nam đang có nền tảng phù hợp hơn trong bối cảnh này -- thị trường đã tồn tại, khách hàng đã có, quy định đang được hoàn thiện (ND 288/2025).

Cấu phần 2 -- Drone delivery và hậu cần: Giao hàng last-mile bằng drone, vận chuyển hàng hóa giá trị cao (y tế, điện tử) qua địa hình khó. Việt Nam chưa có khung pháp lý rõ ràng cho drone delivery thương mại. Đây là vùng trắng lớn nhất.

Cấu phần 3 -- eVTOL và air mobility: Taxi bay, vận chuyển hành khách đô thị bằng máy bay điện. Horizon 2030-2035. Việt Nam cần bắt đầu xây dựng hạ tầng pháp lý ngay bây giờ để không bị lạc hậu khi công nghệ chin.

Cấu phần 4 -- UTM/U-Space -- quản lý không phận tầm thấp: Hệ thống điều phối toàn bộ hoạt động bay tầm thấp -- như ATC cho drone. Không có UTM, scale-up drone thương mại là không thể. Đây là hạ tầng nền tảng mà Việt Nam đang xây dựng chậm nhất.

So sánh Việt Nam với 4 nước ASEAN

3 vùng trắng Việt Nam phải chiếm trước 2030

Vùng trắng 1 -- Government drone procurement: Các bộ và tỉnh đang mua drone nhưng chưa có khung mua sắm chuẩn, tiêu chí kỹ thuật thống nhất, hay chương trình đào tạo phi công chính quyền tập trung. Ai xây được khung này trước -- tư vấn chính sách hoặc doanh nghiệp -- sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn trong thập kỷ tới.

Vùng trắng 2 -- Khung pháp lý VLL (Very Low Level): VLL -- Very Low Level, dưới 150m -- là không phận mà drone thương mại hoạt động chủ yếu. Việt Nam chưa có phân loại VLL rõ ràng và quy trình cấp phép đơn giản hóa. Mọi chuyến bay drone thương mại hiện tại đang hoạt động trong vùng xám pháp lý. Khung pháp lý VLL rõ ràng sẽ mở khóa thị trường giao hàng và inspection quy mô lớn.

Vùng trắng 3 -- EUDR và truy xuất nguồn gốc nông sản bằng drone: Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) có lộ trình áp dụng cần đối chiếu theo cập nhật EU mới nhất; nhóm cà phê, cao su, cacao xuất khẩu vào EU vẫn phải chuẩn bị bằng chứng truy xuất nguồn gốc địa lý. Drone + GIS là giải pháp hiệu quả nhất để tạo bằng chứng địa lý số. Đây là trường hợp ứng dụng kết hợp kinh tế xuất khẩu Việt Nam với công nghệ tầm thấp -- thị trường tiềm năng lớn và khẩn cấp.

Quan điểm của người trong ngành 12+ năm

Từ 2014 đến 2026, tôi đã làm việc qua đủ giai đoạn của thị trường drone Việt Nam -- từ khi không ai biết drone là gì đến khi DJI Agriculture trở thành từ quen thuộc với chủ trang trại Tây Nguyên. Đây là góc nhìn của tôi:

Việt Nam có lợi thế cạnh tranh thực trong cấu phần 1 (agriculture/industrial drone) -- thị trường đủ lớn, địa hình đa dạng làm testing ground tốt, và đội ngũ operator đang tích lũy kinh nghiệm thực địa không thể mua bằng funding.

Nhưng lợi thế này không tự động chuyển thành vị trí có vị trí mạnh LAE. Cần 3 thứ song song: (1) Pháp lý rõ ràng -- ND 288/2025 là bước đúng hướng nhưng chưa đủ; (2) Hạ tầng UTM -- không có UTM, không scale; (3) Nhân lực chuyên nghiệp -- phi công có chứng chỉ, kỹ sư dữ liệu drone, và quan trọng nhất là người thiết kế giải pháp tích hợp.

“Không ai thắng trong LAE bằng cách bán drone đơn lẻ. Thắng bằng cách kiểm soát toàn bộ luồng công việc từ thu thập dữ liệu đến hỗ trợ ra quyết định -- đó là nơi giá trị thực nằm. -- Quan điểm cá nhân sau 12+ năm”

5 năm tới: tôi đang đặt cược vào đâu

Kế hoạch 5 năm của Bình UAV (2026-2031) tập trung vào 3 hướng cụ thể trong LAE:

Hướng 1: Xây dựng vị trí KOL ngành kinh tế tầm thấp Việt Nam -- tư vấn chính sách, đào tạo, và truyền thông ngành. Không phải PR mà là đóng góp thực chất vào khung chính sách ngành.

Hướng 2: Mở rộng vertical từ agriculture sang inspection/energy -- hai cấu phần có hiệu quả đầu tư rõ nhất trong 5 năm tới theo phân tích thị trường.

Hướng 3: Xây quan hệ đối tác quốc tế -- tiếp tục tham gia sự kiện như DJI Dealer Meeting và AUVSI Xponential để duy trì kết nối với mạng lưới toàn cầu.

Kinh tế tầm thấp không phải xu hướng -- là cuộc cách mạng kinh tế tiếp theo sau internet và hậu cần. Việt Nam có vị trí xuất phát tốt. Câu hỏi là ai sẽ đặt cược đúng trong 36 tháng tới. Tôi không chỉ bán Drone mà là người thiết kế cách tiếp cận đủ phần cho ngành kinh tế tầm thấp Việt Nam đang hình thành.