T16 rơi vườn xoài, sửa qua đêm, trình diễn sáng — đêm tôi nhớ nhất

Hai giờ sáng. Xưởng tại TP HCM. Tôi ngồi nhìn chiếc Agras T16 nằm trên bàn — cánh gãy, vỏ nứt, mùi khói nhựa còn thoảng từ động cơ. Đồng hồ đang chạy. Bảy tiếng nữa, buổi trình diễn tại Trang Trại Song Dương sẽ bắt đầu. Khách mời doanh nghiệp đã xác nhận lịch tuần trước. Lịch đã chốt và không thể dời.

Tôi không có lựa chọn nào khác ngoài sửa xong trước khi trời sáng.

Đây là đêm tôi nhớ nhất trong những năm làm người kiểm thử cho DJI Agriculture. Không phải vì T16 rơi — rơi máy là chuyện tôi đã quen sau nhiều năm trong nghề. Mà vì lần đó tôi suýt để một sự cố kỹ thuật biến thành một thảm hoạ về uy tín thương hiệu trước mặt khách hàng doanh nghiệp.

Chiều hôm trước — vườn xoài Bắc Tân Uyên

Bắc Tân Uyên, Bình Dương. Chiều muộn, gần tối. Hôm đó tôi ra thực địa để kiểm thử một tính năng mới trên T16 — radar hỗ trợ ổn định độ cao. Đây là tính năng DJI đang phát triển, cho phép máy tự duy trì khoảng cách ổn định so với mặt địa hình phía dưới, không cần phi công điều chỉnh liên tục. Lý thuyết rất hay, đặc biệt hữu ích cho phun thuốc vườn cây — nơi độ cao phun cần ổn định để giúp lượng thuốc phủ đều trên tán.

Là người kiểm thử cho hãng nhiều năm, tôi đã bay T16 hàng trăm giờ trước đó. Tôi biết máy này như biết bàn tay mình. Hoặc tôi nghĩ vậy.

Vườn xoài nhìn bằng mắt thường: phẳng đẹp, hàng cây đều, khoảng cách giữa các hàng hợp lý. Đây là loại địa hình tôi đã bay nhiều lần, và là địa hình mà T16 được DJI thiết kế để phục vụ. Tôi cất cánh, kích hoạt tính năng radar mới, để máy bay tự động theo đường đã lập sẵn.

Cơ chế lỗi — tôi giải thích để anh chị hiểu, không phải để đổ lỗi cho radar

T16 bắt đầu hành trình qua hàng xoài đầu tiên. Mọi thứ ổn. Rồi máy đến khoảng trống giữa hai hàng cây. Radar quét xuống và đọc được mặt đất thấp hơn so với độ cao tán cây trước đó. Thuật toán nội bộ của T16 xử lý thông tin này theo cách logic: "mặt địa hình giảm, cần giảm độ cao bay để duy trì khoảng cách phun ổn định." Máy ngoan ngoãn tự hạ xuống. Nhưng hàng xoài tiếp theo đã ở ngay đó, ngay phía trước. T16 đâm thẳng vào tán xoài.

Đây là điểm tôi muốn nói rõ vì nhiều phi công khác có thể mắc cùng lỗi: radar đo khoảng cách tới điểm gần nhất ở phía dưới theo chiều thẳng đứng. Khi máy bay từ vị trí phía trên tán cây sang vị trí phía trên khoảng trống giữa hai hàng, radar không còn nhìn thấy ngọn cây nào nữa. Nó thấy mặt đất xa hơn nhiều mét so với khoảnh khắc trước. Thuật toán diễn giải điều này là "địa hình đột ngột thấp xuống" và ra lệnh hạ độ cao máy để duy trì độ cao phun.

Kết quả: máy hạ độ cao đúng vào lúc đang tiến vào hàng cây kế tiếp. Địa hình "phẳng" của vườn xoài theo mắt người không phải là "phẳng" theo cách radar nhìn thế giới. Khoảng trống giữa hai hàng cây là một cái bẫy mà thuật toán radar không thể tự nhận biết.

Thiệt hại: hơn bốn mươi triệu đồng. Cánh quạt gãy, motor cháy một phần, gimbal vỡ. Nhưng tôi chưa có thời gian để đau về tiền. Vì điện thoại tôi vừa có tin nhắn từ đội tổ chức sự kiện: "Anh Bình ơi, sáng mai sự kiện Song Dương xác nhận chưa? Chín giờ khách đến nhé."

Chạy đua thời gian — Bắc Tân Uyên về TP HCM về Song Dương

Tôi đứng giữa vườn xoài, nhìn T16 nằm dưới đất, và nhẩm tính nhanh. Từ Bắc Tân Uyên về TP HCM khoảng sáu mươi cây số. Giờ đó đường vắng, mất khoảng một tiếng rưỡi đi xe. Về tới xưởng sẽ gần nửa đêm. Thời gian sửa: chưa biết, phụ thuộc vào mức độ hỏng cụ thể từng bộ phận. Sáng hôm sau phải có mặt tại Song Dương lúc tám giờ để lắp đặt và kiểm tra hệ thống trước khi khách đến lúc chín giờ.

Tôi xếp T16 lên xe và lái về.

Đêm đó tôi sửa T16 trong xưởng một mình. Tôi không ngủ. Mỗi lần ngồi xuống để nghỉ một chút, tôi lại nhìn đồng hồ và nhẩm tính: còn bao nhiêu tiếng nữa máy phải bay được. Mỗi tiếng trôi qua là một áp lực mới.

T16 Agras không phải thiết bị nhỏ. Khi hỏng nặng, sửa mất nhiều giờ và đòi hỏi kiểm tra toàn diện. Phụ kiện phải kiểm tra từng bộ phận một — động cơ, ESC, cánh quạt, hệ thống phun thuốc, pin và bộ phân phối điện. Một bộ phận bị bỏ sót là sáng hôm sau máy có thể bay được năm phút rồi lại rơi, ngay trước mắt khách hàng. Điều đó không thể xảy ra trong bất kỳ kịch bản nào.

Khoảng gần sáng, T16 bay lại được trong xưởng. Tôi kiểm tra từng hệ thống ba lần để đủ tự tin. Rồi tôi lái về Bắc Tân Uyên một lần nữa cho buổi trình diễn. Đến Song Dương kịp trước khi khách xuất hiện. Sự kiện diễn ra suôn sẻ. Khách không biết gì về đêm hôm trước — và họ không cần biết, vì việc khắc phục sự cố thuộc trách nhiệm của tôi, không phải vấn đề khách hàng cần quan tâm.

Bốn bài học cụ thể, không nói chung chung

Bài học thứ nhất — radar hỗ trợ độ cao không phải thần thánh. Đây là công nghệ hỗ trợ phi công, không phải tự lái hoàn chỉnh. Radar đo khoảng cách tới điểm gần nhất theo chiều thẳng đứng phía dưới — nó không hiểu được rằng khoảng trống giữa hai hàng cây là cái bẫy chứ không phải địa hình thật sự giảm xuống. Phi công vẫn phải giữ tư duy "tôi đang bay, tôi chịu trách nhiệm cuối cùng" — và tin radar nhưng không tin mù quáng.

Bài học thứ hai — địa hình "phẳng theo mắt người" thường đánh lừa cảm biến. Vườn cây, bờ ruộng, mương thoát nước, cột điện thấp — tất cả tạo ra biến thiên độ cao mà mắt người không thấy rõ ràng, đặc biệt khi nhìn từ xa hoặc từ rìa khu vực. Trước khi bay tính năng bay theo địa hình ở một khu mới, hãy đi bộ qua khu bay đó, nhìn thực tế ở mặt đất, không chỉ dùng bản đồ vệ tinh hay nhìn mắt từ rìa đất.

Bài học thứ ba — đừng kiểm thử tính năng mới khi ánh sáng không đủ. Tôi bay vào buổi chiều muộn gần tối, ánh sáng không đủ để tôi quan sát được đường bay của T16 qua hàng cây bằng mắt thường. Nếu bay lúc hai giờ chiều ánh sáng tốt, tôi có thể đã thấy máy đang tiếp cận tán cây và can thiệp kịp thời trước khi va chạm. Ánh sáng yếu cộng với tính năng beta là sự kết hợp rủi ro cao mà tôi đã đánh giá thấp.

Bài học thứ tư — không kiểm thử tính năng chưa được kiểm chứng trước ngày có sự kiện quan trọng. Đây là bài học ít được nói đến trong các khoá đào tạo drone, nhưng quan trọng nhất với phi công thương mại. Kiểm thử bản mẫu, phần mềm hệ thống mới, tính năng beta — tất cả nên có đệm thời gian ít nhất hai đến ba ngày trước bất kỳ sự kiện nào có khách hàng, có máy quay, hoặc có ảnh hưởng đến uy tín. Rủi ro nhân đôi: anh chị vừa chịu thiệt hại về thiết bị, vừa chịu thiệt hại về uy tín thương hiệu, cùng một lúc, không có cách phục hồi nào.

Bài học lớn hơn — kiểm thử bản mẫu trước sự kiện là rủi ro nhân đôi

Tôi đã trình diễn drone cho khách hàng doanh nghiệp nhiều lần trong sự nghiệp. Trong môi trường đó, thứ bị khách hàng đánh giá không chỉ là thiết bị mà là năng lực vận hành của đơn vị cung cấp giải pháp. Một sự cố kỹ thuật ngay trong buổi trình diễn có thể xoá đi toàn bộ ấn tượng kỹ thuật anh chị đã xây dựng từ bộ trình chiếu đề xuất, từ các cuộc gặp trước đó, từ những email kỹ thuật chi tiết tháng trước. Mọi nỗ lực marketing và bán hàng tan biến trong năm phút máy rơi.

Quy tắc tôi áp dụng từ đêm đó cho mọi sự kiện sau này: thiết bị dùng cho trình diễn phải là thiết bị đã bay thành thục, không có thay đổi gì trong vòng bảy mươi hai giờ trước sự kiện. Không phần mềm mới, không tính năng beta, không thay thế linh kiện chưa được kiểm chứng đầy đủ. Nếu cần kiểm thử bất kỳ thứ gì mới, phải làm trước ít nhất ba ngày và có đủ thời gian xử lý nếu phát sinh vấn đề.

Tôi chia sẻ câu chuyện đêm đó không phải để khoe rằng tôi sửa được T16 trong một đêm. Tôi chia sẻ vì hầu hết rủi ro trong triển khai drone thực địa không đến từ máy móc — chúng đến từ những quyết định của người vận hành. Và những quyết định đó thường không được dạy đầy đủ trong các khoá đào tạo phi công chính thức. Phi công học cách bay; nhưng học cách ra quyết định trong tình huống áp lực thường phải tự rút ra từ những đêm như đêm Bắc Tân Uyên đó.

Bài liên quan

Đọc thêm: Bốn lần rơi máy drone, bao gồm sự cố T16 trong bối cảnh đầy đủ hơn · DJI T55 với T25P, so sánh cảm biến và địa hình phù hợp · Thiết kế chương trình đào tạo drone, quy trình chuẩn thực địa.

Nếu anh chị đang chuẩn bị triển khai drone cho doanh nghiệp và muốn trao đổi về những rủi ro thực địa trước khi đầu tư, mời anh chị dành một lượt trao đổi ngắn khi có đủ bối cảnh với tôi. Tôi sẽ chia sẻ thẳng những kịch bản rủi ro mà tôi đã thấy trong thực tế. Nếu cần, anh chị có thể gửi bối cảnh qua trang liên hệ; tôi sẽ phản hồi trong phạm vi kinh nghiệm và dữ liệu có sẵn.