4 lần rơi máy drone và 400 triệu bài học thực địa

3 giờ chiều. Kênh Cờ Đỏ, Cần Thơ. Trời nắng đến mức ngồi dưới gốc tràm vẫn thấy mặt mình rít rịt mồ hôi.

Tôi đang nhìn vào điện thoại. Một cái email. Sau này tôi tự cười mình, *cái email đó cũng có gấp gáp gì đâu đâu, vậy mà đúng 30 giây ấy lại đắt giá nhất 12 năm bay của tôi*.

Trên đầu, Mavic 3 Multispectral đang RTH (return to home, chế độ tự động về điểm xuất phát). Về đúng bãi đáp tôi đã chọn từ sáng, kiểm tra kỹ từng cành, từng tán. Mọi thứ đáng-ra-phải-ổn.

Rồi tiếng cánh quạt nghe khác đi.

Tôi ngẩng mặt lên. Một bầy chim (thật ra tôi chẳng kịp đếm) đang lượn vòng đúng khu vực bãi đáp. Đông đến mức nhìn xa thấy như một dải khói đen. *Trời ơi, mấy con này ở đâu ra mà nhiều thế.*

Tay tôi cầm controller. Cố hủy RTH. Cố lái máy lên cao. Cố làm bất cứ điều gì.

Màn hình hiện *Signal Lost*.

Im lặng. Cả bầy chim cũng tản đi đâu mất. Chỉ còn tiếng kênh Cờ Đỏ chảy lờ đờ.

Hơn 100 triệu đồng. Nằm đâu đó dưới đáy kênh.

Đó là lần đau nhất trong 12 năm bay của tôi. Không phải vì tiền. Đau là vì mỗi cái lý do dẫn đến nó đều quá là *con người*. Tôi chủ quan. Tôi cứ tưởng mình hay. Và đúng 30 giây tôi quyết định kiểm tra email là thực tế nhắc tôi nhìn lại cách mình vận hành.

Chi phí của bài học: hơn 100 triệu cho 30 giây. Tính ra mắc hơn học cao học bên Mỹ.

Tôi đã rơi máy 4 lần trong 12 năm. Tổng thiệt hại (trực tiếp cộng gián tiếp, hợp đồng gián đoạn, di chuyển, cơ hội mất) quanh quẩn 400 triệu đồng.

Tôi viết bài này không phải để kể khổ. Tôi viết vì biết rằng nếu những lỗi này được nói ra rõ ràng, có thể sẽ có anh chị tránh được một sai lầm tương tự ngoài hiện trường.

Lần 1: VTOL (cất hạ cánh thẳng đứng) Cobra, công viên Phú Mỹ Hưng, 2014 -- ~19 triệu

Năm 2014. Tôi đang trong team R&D nhỏ ở VSkyline, mất nhiều tháng đêm hôm để chế ra VTOL Cobra, máy bay cất hạ cánh thẳng đứng, dự án civilian đầu tiên của nhóm. Đến ngày bay thử, cả team hào hứng tay xách nách mang ra công viên Phú Mỹ Hưng, Quận 7.

*Công viên Quận 7. Civilian drone. 2014. Anh chị thấy chỗ sai chưa?*

Không ai đo diện tích bay trước. Không ai kiểm tra khoảng trống thực tế. Cả team thậm chí còn rủ nhau ăn bún bò trước giờ test, như đi picnic vậy.

Khi Cobra đạt vận tốc cao, tôi nhìn về phía trước: không đủ không gian để xử lý. Phía trước là một dãy nhà dân, ban công có người đang phơi đồ.

Hai lựa chọn trong 2 giây: để máy đâm vào nhà người ta (chuyện này còn đắt hơn 19 triệu nhiều), hoặc chủ động đâm xuống đất.

Tôi chọn thiệt hại cho mình. Cobra rơi xuống một bãi cỏ. Tan tành.

19 triệu đồng. Với một team R&D nhỏ năm 2014, đó là số tiền *đau ruột*. Đêm hôm đó tôi về ngồi nhậu với mấy thằng trong team. Không ai nói gì nhiều. Bia uống vào nghe đắng hơn thường ngày.

Bài học: Không gian test là thứ phải *thiết kế trước*, không phải *gặp đâu test đó*. Đo diện tích. Xác định điểm thoát hiểm. Đừng bao giờ test prototype ở nơi công cộng chưa khảo sát, kể cả công viên rộng. Và đừng đi picnic trước khi bay máy mới. Nghe nhỏ, nhưng đó là một chi tiết vận hành rất đáng nhớ.

Lần 2: T16 đêm trong vườn xoài Bắc Tân Uyên -- >40 triệu

Bắc Tân Uyên, Bình Dương. Một đêm rất khó quên. Tôi đang thử tính năng mới của Agras T16: radar ổn định độ cao. Trên tài liệu kỹ thuật thì hợp lý, nhưng ra vườn xoài thật thì mọi thứ khác đi rất nhanh.

Tôi là tester chính thức cho hãng, nên đã bay T16 hàng trăm giờ. *Tôi tưởng mình thuộc T16 như thuộc bàn tay mình.* Đó là cái câu mà mỗi lần tôi nghĩ ra là biết kiểu gì cũng sắp có chuyện.

Vườn xoài bằng mắt nhìn phẳng tăm tắp. Hàng cây đều. Đèn pha rọi lờ mờ. Đẹp như một cái sân chơi. *Phải không?*

Phải, theo cách mắt người nhìn. Nhưng radar không nhìn bằng mắt người. Khi T16 bay từ trên tán xoài sang khoảng trống giữa hai hàng cây, radar quét xuống và "thấy" mặt đất xa hơn. Thuật toán tự bảo: *à, địa hình giảm rồi, hạ độ cao thôi*. Và máy ngoan ngoãn hạ.

Vấn đề: hàng xoài kế tiếp đang ở ngay đó.

Trong bóng tối, tôi nghe tiếng "rắc". Không phải tiếng cây gãy. Tiếng máy đâm vào tán cây. Có lẽ chỉ ai đã nghe rồi mới biết âm thanh đó nhói đến đâu.

Hơn 40 triệu thiệt hại. Cánh, motor, một phần gimbal. Tôi đứng giữa vườn xoài, đèn pin trên trán, nhìn T16 nằm dưới đất. Mùi nhựa hơi cháy thoảng lên. *OK, hỏng rồi.*

Nhưng đây mới là phần đau hơn (và buồn cười hơn) của câu chuyện.

Sáng hôm sau là sự kiện trình diễn tại Trang Trại Song Dương. Cùng địa bàn Bắc Tân Uyên. Khách doanh nghiệp đã xác nhận, lịch đã chốt. Tôi đứng đó, T16 nát ở dưới chân, điện thoại reo: tin nhắn từ đội tổ chức: *"Anh Bình ơi, sáng mai 9 giờ khách đến nhé, anh setup từ 8 giờ giúp em"*.

Đêm đó tôi lái xe từ Bắc Tân Uyên về TP HCM. Hơn 60 cây số. Khoảng 11 giờ tới xưởng. Sửa T16 một mình. Không ngủ. Đến gần sáng thì máy bay được. Test trong xưởng. Đủ tự tin. Lái ngược về Bắc Tân Uyên. *Đúng lúc đó tôi nhận ra tôi đã lái ngần ấy km hai chiều trong đêm và sáng hôm đó tôi vẫn phải mỉm cười với khách như chưa có gì xảy ra*.

Sự kiện diễn ra. Khách không biết gì. T16 bay đẹp như chưa từng đâm tán xoài đêm trước.

Sự kiện hôm đó giúp tôi nhớ rất lâu rằng phía sau một buổi demo gọn gàng luôn phải là một quy trình chuẩn bị rất kỷ luật.

Bài học: Radar height-assist không phải thần thánh. Vườn cây, bờ ruộng, mương nước, tất cả là *bẫy* với sensor không hiểu context. Và đừng bao giờ test tính năng mới đêm trước ngày có sự kiện quan trọng. Tôi đã viết quy tắc này lên giấy, dán trong xưởng: "Demo gear (thiết bị trình diễn) bằng không thay đổi gì trong 72 giờ trước sự kiện." Từ lần đó, quy tắc 72 giờ trở thành một phần bắt buộc trong cách tôi chuẩn bị demo.

Lần 3: XAG M2000, Tràm Chim, Đồng Tháp, 7/2022 -- suýt mất 100 triệu

Lần này không phải rơi máy. Nhưng suýt-mất-máy đôi khi đau hơn rơi-thật. Anh chị có thêm vài giờ để não tự giày vò mình bằng đủ thứ kịch bản "*nếu như*".

XAG M2000 là dòng VTOL khảo sát của XAG -- drone bay đo đạc địa hình, cất hạ cánh thẳng đứng, không phải drone phun thuốc, tôi nhấn mạnh trước khi ai đó hiểu nhầm. Tôi đang test bản beta tại Tràm Chim, Tam Nông, Đồng Tháp.

Buổi sáng êm ru. Mission đầu tiên hoàn thành đẹp. Buổi trưa tôi lập route thứ hai. *Trời nhiều mây nhưng không sao đâu, mây Miền Tây hiền mà.* Đây chính là câu mà ai sống ở miền Bắc với miền Trung khi xuống Miền Tây làm việc cũng phải trả giá ít nhất một lần để học.

Giông Miền Tây nó không từ từ kéo đến đâu. Nó *nhảy bổ* vào anh chị. 15 phút trước trời xanh, 15 phút sau là mưa quất vào mặt. M2000 đang bay ở 120 mét thì gió đổi chiều cái rụp.

Tôi giữ controller. Ngón tay trên stick. Cố override về manual. Không có gì xảy ra. Thử lại. Vẫn không.

Lúc đó tôi mới nhớ ra: *à, M2000 beta này không có manual control trong giai đoạn cánh cố định*. Tay vẫn cầm controller, mà controller vô dụng. Như cầm remote TV đời cũ chĩa vào TV không cùng hãng. Ấn cách mấy cũng không phản ứng.

Giá trị thị trường M2000 lúc đó: gần 100 triệu. Tôi nhìn nó trôi.

Rồi tôi chạy theo nó. Lội qua ruộng lúa Tràm Chim đang vào kỳ cao ngang hông. Mỗi bước tôi nhấc cao thì lúa rạt rạt. Đến kênh nội đồng, tôi không dừng lại để suy nghĩ chiến lược. Lội thẳng. Sandals tôi tuột mất một bên giữa kênh, nhưng tôi không có thời gian xem lại. *Sau này lúc về tôi mới nhận ra mất một chiếc.*

Tổng quãng đường, theo GPS log: 600 mét lẻ vài bước.

M2000 đang hạ thấp dần khi tôi đến nơi. Gió đã yếu xuống, may mắn chính buổi chiều hôm đó. Tôi tiếp cận từ phía không có cánh quạt, đặt tay lên thân máy. Tắt pin thủ công. Máy dừng.

Tôi ngồi xuống bờ ruộng. Quần ướt đến đùi. Một chân đi sandals, một chân đi tất bùn. Pin máy bay vẫn cầm trên tay. Không có ai chứng kiến cảnh đó ngoài mấy con cò Tràm Chim đang bay qua. *Có lẽ tụi nó cũng tự hỏi: thằng cha này đang làm trò gì giữa ruộng vậy.*

Không thiệt hại vật chất. Nhưng tính chi phí thời gian, công sức, một chiếc sandals mất tích vĩnh viễn dưới đáy kênh, và bài học, đắt hơn nhiều lần thiệt hại vật chất.

Bài học: Trước khi test bất kỳ firmware beta nào, hỏi rõ một câu: *"Trong tình huống emergency, pilot có thể override không, và bằng cách nào?"* Câu đơn giản nghe như đùa, nhưng câu trả lời có thể thay đổi cả ngày bay của anh chị. Và Miền Tây: đừng bao giờ nhìn mây bằng kinh nghiệm Tây Nguyên. Đó là hai bối cảnh rất khác nhau.

Lần 4: Mavic 3M, kênh Cờ Đỏ, Cần Thơ, 2025 -- >100 triệu

Đây là lần đau nhất. Và không phải vì lần này nặng tiền nhất, mà vì lần này tôi *không có lý do gì để biện hộ cho mình.*

Tôi đã bay 8.000+ giờ. Tôi là DJI Agriculture Trainer. Tôi viết SOP (quy trình chuẩn vận hành) cho học viên. Tôi đứng trên sân khấu nói chuyện về safety. Và tôi mất máy ở kênh Cờ Đỏ vì một lý do mà tôi sẽ tát học viên nào của tôi lặp lại.

Tôi đã làm đúng tất cả. Sáng sớm 7 giờ ra hiện trường. Chọn bãi đáp. Kiểm tra không vật cản. Đặt điểm về Home. *Đẹp như sách giáo khoa.* Bài bản đến mức tôi tự thầm khen mình.

Vấn đề: 7 giờ sáng và 3 giờ chiều là hai thế giới khác nhau ở một cánh đồng Miền Tây. Sáng sớm yên tĩnh, chiều có chim đi kiếm ăn về tổ, có bà con thu hoạch đi lại, có mấy con bò đi lạc. *Bãi đáp tôi kiểm tra lúc 7 giờ sáng. Thực ra chỉ tồn tại lúc 7 giờ sáng.*

Đến cuối ca, tôi đã bay 7-8 chuyến. Mọi thứ suôn sẻ. Não tôi tự động hóa các thao tác. Đây là lúc nguy hiểm nhất. *Khi mọi thứ ổn quá lâu, mình bắt đầu tin rằng nó sẽ ổn mãi.*

Bầy chim xuất hiện đúng lúc Mavic 3M đang RTH. Tôi đang nhìn email. *Cái email, anh chị nhớ không, đoạn mở bài tôi đã kể.* Tín hiệu mất. Máy rơi xuống kênh.

Phần "tìm máy" cũng buồn cười. Nước kênh Cờ Đỏ không trong. Đây là kênh thủy lợi, nước phù sa, đáy bùn. Tôi lội xuống. Nước đến ngực. Mò mẫm khoảng 20 phút mới sờ được vào thân máy. Camera Multispectral vỡ. Gimbal ngấm nước. Thân còn cứu được, nhưng phần đắt nhất là camera, thì không.

12 năm kinh nghiệm. Và 30 giây sao nhãng. Hóa ra hai cái đó không loại trừ nhau.

Bài học: RTH không phải giai đoạn nghỉ ngơi. Đây là giai đoạn rủi ro cao nhất. Phi công thường tập trung lúc cất cánh và bay mission, đến RTH thì thở phào, và đó là cái thở phào đắt nhất. Kiểm tra bãi đáp ngay *trước* khi nhấn RTH, không phải lúc 7 giờ sáng. Vì 7 giờ sáng chỉ là 7 giờ sáng. Còn lúc máy về có thể có đủ thứ như chim, người, bò đi lạc, thậm chí một anh chàng nông dân đang đứng đúng chỗ Home Point chụp ảnh post Facebook.

400 triệu và cái phần tôi mất nhiều hơn tiền

Tổng thiệt hại trực tiếp 4 lần: khoảng 160 triệu đồng. Tính ra cũng đã đủ buồn. Nhưng mỗi lần rơi máy, tôi còn mất nhiều thứ không hiển trên hóa đơn:

Hợp đồng gián đoạn: mỗi hợp đồng bay thương mại trị giá 100–200 triệu. Rơi máy giữa dự án có nghĩa là hủy hoặc trì hoãn, kèm theo *"anh xin lỗi khách"* mà nói riết cũng quen miệng. Chi phí xử lý: từ hiện trường về thành phố, sửa hoặc mua máy mới, quay lại. Cơ hội mất: trong thời gian xử lý, tôi không nhận được dự án khác.

Cộng dồn lại, ước tính hơn 400 triệu trong 12 năm. Bằng nửa cái xe ô tô. Hoặc một cái nhà nhỏ ở quê. Hoặc, nếu tính theo cách lạc quan, hai khoá MBA bên Singapore.

Tôi không có MBA bên Singapore. Tôi có 4 lần rơi máy. *Có lẽ những lần vấp đó cũng là một khóa học dài về sự khiêm tốn khi vận hành UAV.*

4 nguyên tắc viết bằng máu và ví tiền

1. Không gian test là thứ phải thiết kế, không phải điều kiện. Trước khi cất cánh prototype hoặc tính năng mới: đo diện tích, xác định điểm thoát hiểm, đừng test ở nơi công cộng chưa khảo sát. Cobra dạy tôi điều này, bằng 19 triệu và một bãi cỏ ở công viên Quận 7.

2. Cảm biến hỗ trợ phi công, không thay thế phi công. Radar hỗ trợ độ cao, tránh vật cản, RTH (chế độ về điểm xuất phát), tất cả đều có giới hạn của chúng. Phi công hiểu giới hạn đó mới là phi công thật. Phi công tin cảm biến làm hết là phi công đang chuẩn bị viết bài giống tôi.

3. Đọc kỹ trước khi test, nhất là beta hardware. Không phải đọc cho biết. Đọc tới câu *"trong tình huống X thì pilot có override được không?"*. Nếu tài liệu không trả lời rõ, gọi điện hỏi team kỹ thuật trước khi cất cánh. M2000 dạy tôi điều này, bằng một chiếc sandals và 600 mét ruộng lúa.

4. RTH không phải giai đoạn nghỉ ngơi. Đây là giai đoạn rủi ro cao nhất. Tập trung cao nhất. Kiểm tra bãi đáp ngay *trước* khi RTH, không phải từ đầu ca bay. Mavic 3M dạy tôi điều này, bằng 100 triệu và một buổi chiều mò mẫm dưới đáy kênh Cờ Đỏ.

Tôi không kể những chuyện này để anh chị thấy tôi hay mắc lỗi. Cái đó tôi tự biết, không cần ai xác nhận giúp.

Tôi kể vì mỗi bài học này đi kèm tiền thật, thời gian thật và áp lực thật ở Tràm Chim, Bắc Tân Uyên, Phú Mỹ Hưng, Cần Thơ. Bốn cái tên địa danh đó, mỗi cái là một dấu nhớ trong đầu tôi.

Anh chị không cần phải đi qua bốn dấu nhớ tương tự. Đọc kỹ một bài viết và kiểm tra lại quy trình của mình đã là một bước tốt hơn.

Bài liên quan

Đọc thêm về RTH và rủi ro bãi đáp, bài học kênh Cờ Đỏ chi tiết hơn, XAG M2000 beta và 600 mét ruộng lúa Tràm Chim, hoặc DJI vs XAG: phân tích khách quan từ người không bán XAG.

Nếu anh chị đang chuẩn bị đầu tư drone (từ T25P đến T70P đến bất kỳ thiết bị nào) và muốn nghe những rủi ro thực tế trước khi ký hợp đồng, mời anh chị gửi bối cảnh để cùng đối chiếu. Mục tiêu là nhìn rõ rủi ro, phạm vi phù hợp và những điểm cần kiểm chứng trước khi xuống tiền.